Het gebruik van antibiotica bij katten wordt vaak ingezet om bacteriële infecties te behandelen. Toch is het gebruik ervan niet zonder risico’s. Hoe vaker antibiotica wordt voorgeschreven, hoe groter de kans dat bacteriën zich aanpassen en ongevoelig worden voor het middel. Dit noemen we antibioticaresistentie.
Daarom zijn dierenartsen de afgelopen jaren steeds voorzichtiger geworden met het gebruik van antibiotica. Het wordt alleen nog voorgeschreven als het echt noodzakelijk is en als andere behandelmogelijkheden niet slagen.
Kan je zelf antibiotica kopen voor je kat?
Antibiotica is in Nederland niet vrij verkrijgbaar voor dieren. Alleen een dierenarts mag dit voorschrijven. Dit gebeurt alleen op basis van een juiste diagnose. Deze regelgeving is wettelijk vastgelegd om het risico op resistentie zoveel mogelijk te beperken. Net als bij mensen is het belangrijk dat je antibiotica alleen gebruikt wanneer dat medisch verantwoord is.
Wat is antibioticaresistentie?
Sommige bacteriën kunnen ongevoelig worden voor antibiotica, waardoor een infectie moeilijk of zelfs niet meer te behandelen is. Dit gebeurt meestal als antibiotica te vaak of onjuist wordt ingezet. De bacteriën veranderen op een manier waardoor het medicijn zijn werking verliest. Katten kunnen hierdoor langdurig ziek blijven of moeilijker herstellen van infecties die eerder eenvoudig behandelbaar waren.
Dierenartsen proberen dit te voorkomen door strengere regels te hanteren bij het voorschrijven van antibiotica bij katten. Ze onderzoeken eerst grondig of het echt om een bacteriële infectie gaat en kiezen daarna het juiste medicijn in de juiste dosering. Soms wordt er aanvullend onderzoek gedaan om precies te bepalen welk type antibioticum het meest effectief is. Hierdoor voorkom je onnodig gebruik en is de behandeling vaak sneller succesvol.
Wat zijn de mogelijke bijwerkingen van antibiotica bij katten?
Hoewel antibiotica bij katten gericht is op het doden van schadelijke bacteriën, tast het ook nuttige bacteriën aan. Dit kan bijvoorbeeld tot diarree leiden. Sommige middelen veroorzaken in zeldzame gevallen schade aan kraakbeen of verstoren het evenwicht van de kat. Gelukkig treden deze bijwerkingen niet vaak op, maar het is belangrijk alert te blijven tijdens de kuur.
Hoe snel werkt antibiotica bij katten?
De werking hangt af van het soort antibioticum en de aard van de infectie. Bij veel bacteriële infecties zal binnen enkele dagen verbetering zichtbaar zijn. Toch is het essentieel om de kuur altijd volledig af te maken, ook als de kat zich weer beter lijkt te voelen. Sla je een dosis over, dan moet in sommige gevallen de hele kuur opnieuw gestart worden.
Verantwoord omgaan met antibiotica: eerste, tweede en derde keuze
Om resistentie te voorkomen, maken dierenartsen een zorgvuldige afweging bij de keuze van een antibioticum. Antibiotica worden daarom ingedeeld in drie categorieën: eerste keus, tweede keus en derde keus. Deze indeling is gebaseerd op effectiviteit, veiligheid en het risico op resistentie.
Eerste keus antibiotica bij katten
Eerste keus antibiotica worden het liefst ingezet, omdat ze doorgaans goed werken en bacteriën er nog niet of nauwelijks ongevoelig voor zijn geworden. Voor katten zijn middelen zoals doxycycline, tetracycline, metronidazol (bijvoorbeeld in Stomorgyl), en combinaties zoals trimethoprim-sulfa voorbeelden van deze categorie. Ze zijn effectief bij veelvoorkomende infecties en worden als relatief veilig beschouwd.
Tweede keus antibiotica bij katten
Als een infectie niet reageert op een eerste keus middel of als de aard van de infectie een andere aanpak vereist, kan de dierenarts kiezen voor een tweede keuze antibioticum. Middelen als amoxicilline, en preparaten zoals Clavaseptin en Clavubactin vallen hieronder. Deze middelen zijn sterker of breder werkzaam, maar het risico op resistentie is iets groter.
Vierde keus antibiotica bij katten
Derde keuze antibiotica worden als laatste redmiddel beschouwd. Ze zijn vaak zeer krachtig en mogen wettelijk alleen worden ingezet wanneer alle andere opties zijn uitgeput. Voor katten zijn middelen als Convenia, Baytril (enrofloxacine) en Marbocyl voorbeelden van deze groep. Omdat het risico op resistentieontwikkeling hierbij het grootst is, zijn de regels rond het gebruik extra streng. Ze worden dan ook alleen voorgeschreven wanneer dit echt onvermijdelijk is.
Door deze indeling te volgen, kunnen dierenartsen op een verantwoorde manier antibiotica bij katten blijven gebruiken en bijdragen aan het beperken van resistentie.
Waarom minder antibiotica tijdens operaties?
Waar vroeger standaard antibiotica werd gegeven rondom operaties, kiezen dierenklinieken nu vaker voor preventieve maatregelen. Door bijvoorbeeld de lichaamstemperatuur van een kat tijdens en na de ingreep goed op peil te houden, verklein he de kans op infecties al aanzienlijk. Ook verbeterde hygiënemaatregelen spelen een grote rol. Zo hoeft antibiotica niet als vangnet te worden ingezet.
Infectiepreventie is de sleutel
Een kat die besmet raakt met een bacterie die resistent is tegen meerdere antibiotica vormt niet alleen een risico voor zichzelf, maar ook voor andere dieren in de praktijk. Daarom is het van groot belang om zorgvuldig om te gaan met verzorging, isolatie en reiniging wanneer zo’n besmetting wordt vastgesteld. Katten met een wondinfectie worden bijvoorbeeld apart gehouden en hun omgeving wordt na vertrek grondig schoongemaakt.
Antibiotica bij katten alleen als het echt moet
Niet elke ontsteking of infectie bij katten vraagt om antibiotica. Sommige virussen gaan vanzelf over, en ook milde blaasontstekingen zijn niet altijd bacterieel van aard. Het is belangrijk dat de dierenarts eerst goed onderzoekt wat er aan de hand is, om zo onnodige behandeling te voorkomen. Op die manier houden we antibiotica beschikbaar voor de momenten waarop het echt nodig is.
Moderne dierenklinieken werken volgens vaste richtlijnen om antibiotica zorgvuldig en doelgericht toe te passen. Er wordt alleen voorgeschreven wat noodzakelijk is, in de juiste hoeveelheid en voor een zo kort mogelijke periode. Ingrepen worden zoveel mogelijk ondersteund door goede hygiëne in plaats van medicatie. Zo blijft antibiotica effectief – nu en in de toekomst.
